یکشنبه , ۱۴ آذر ۱۴۰۰
صفحه اول » اجتماعی و سیاسی » گزارشی از وضعیت آموزش فارسی در انگلستان:

گزارشی از وضعیت آموزش فارسی در انگلستان:

 تنفس زبان فارسی در مهمترین دانشگاه‌های بریتانیا

بریتانیایی‌ها به علت حضور در هند و رواج زبان فارسی در این کشور، آموختن این زبان را ضروری دیدند‌، از قرن ۱۷ به تدریج آموزش فارسی به دانشگاه‌های بریتانیا نظیر دانشگاه آکسفورد راه یافت.

به گزارش پویا‌،انگلیسی‌ها از دوره صفویه رفته رفته پایشان به ایران باز شد و همین امر آغازی بر آشنایی دانشمندان انگلیسی با علوم و حکمت اسلامی ایران که بخش مهمی از فرهنگ جهان اسلام به شمار می‌رود، بود. در همان زمان بود که ترجمه آثاری از دانشمندان ایرانی نظیر محمد زکریای رازی، فارابی، ابوعلی سینا و امام محمد غزالی به زبان انگلیسی و لاتین آغاز شد. توجه جهانگردان انگلیسی به زبان فارسی، گرایش انگلیسی‌ها را به فارسی­‌آموزی زیاد کرد و همین موضوع، بعدها انگلیسی‌ها و بعد اروپاییان را به آشنایی با هنر و ادب و فرهنگ و دانش ایرانی و ایجاد دانش جدیدی به نام ایران­شناسی و ظهور مستشرقان وادار کرد. پس از استقرار ملل اروپایی در هند، با توجه به این که در سرتاسر هندوستان، فرهنگ و ادب و تمدن ایرانی رواج داشت و زبان فارسی، زبان ادبی و دیوانی هندیان بوده، اهمیت دو چندان یافت و اروپاییان به ویژه، انگلیسی‌ها را به آموختن این زبان ناگزیر کرد.

در قرن 17 در دانشگاه کمبریج، نخستین فارسی­دانان و استادان ایران­شناس پا به عرصه ظهور گذاردند و در همان دوران آثار فراوانی از فارسی به انگلیسی ترجمه و منتشر شد.بریتانیایی‌ها به علت حضور در هند و رواج زبان فارسی در این کشور، آموختن این زبان را ضروری دیدند و نخستین ترجمه‌­های آثار مشهور شعرای ایرانی به زبان انگلیسی به همین دوره بازمی‌گردد. به تدریج آموزش این زبان به دانشگاه­‌های بریتانیا نظیر دانشگاه آکسفورد نیز راه یافت و چند کتاب دستور زبان فارسی تهیه و تدوین شد.

در قرن 19 ایران­شناسی در انگلستان رونق گرفت و شمار فراوانی از ایران­شناسان انگلیسی به پژوهش در زبان و ادبیات فارسی همت گماردند. ادوارد فیتز جرالد، متیو آرنولدو از همه معروف­تر، ادوارد براون انگلیسی، از ایران­شناسان معروف انگلیسی­‌اند. کارنامۀ انگلیسی‌ها دربارۀ زبان و ادبیات فارسی و پژوهش آنان دربارۀ آثار ادبی ایرانی از جایگاه ممتازی برخوردار است.

فیتز جرالد در سال (1859)، 250 نسخه از ترجمه رباعیات خیام را چاپ کرد که آوازه این ترجمه، همه جا را گرفت. جیمز موریه، دیپلمات انگلیسی که دو بار به ایران سفر کرد علاوه بر دو سفرنامه خود، کتاب مشهوری به نام «ماجراهای حاجی بابای اصفهانی» (1823) دارد که از «هزار و یک شب» الهام گرفته است.

در دانشگاه‌های اکسفورد، کمبریج، منچستر، ادینبورگ، دورهام و دانشگاه لندن، کرسی‌های زبان فارسی هنوز وجود دارند و در کنار آن­ها، ده‌ها مرکز فارسی به وجود آمده­‌اند.

زبان فارسی در مراکز  تحقیقاتی و آموزشی :

در دانشگاه‌­های بریتانیا رشتۀ خاصی به عنوان «مطالعات ایرانی» در مقطع لیسانس به ندرت وجود دارد و دروس ایران شناسی یا زبان فارسی جزء دروس رشته­‌های مطالعات خاورمیانه و شرق­شناسی است. به عنوان مثال در دانشگاه کمبریج که یکی از قدیمی‌­ترین دانشگاه­‌ها در زمینۀ ادبیات فارسی است، زبان فارسی به عنوان یک درس اختیاری به دانشجویان رشته‌‌‌‌های مطالعات خاورشناسی تدریس می­‌شود. با این حال درس­‌هایی در این زمینه که بیشتر روی تحصیلات تکمیلی تمرکز دارند کم نیست. محورهای مهم مطالعات ایرانی یا ایران‌‌شناسی در بریتانیا را می­‌توان در این موارد خلاصه کرد:

  • زبان فارسی به عنوان زبان بیگانه
  • ادبیات کلاسیک فارسی
  • تاریخ ایران با گرایش تاریخ معاصر و تاریخ باستان
  • شناخت اقوام (مردم شناسی)
  • جامعه شناسی
  • مطالعات رسانه ای
  • سیاست و روابط بین الملل
  • شیعه شناسی که عملاً در بسیاری موارد به ایران مربوط می شود.

دانشگاه­ها و مراکز تحقیقاتی

1. دانشگاه لندن- مدرسۀ مطالعات شرق شناسی و آفریقایی SOAS:  رشتۀ زبان و ادبیات فارسی در سطح کارشناسی در دانشگاه سواز ارائه می­‌شود.

2. دانشگاه کمبریج- دپارتمان مطالعات خاورمیانه: دپارتمان خاورمیانه در سال 40 دانشجو می­گیرد و حدود 7 نفر زبان فارسی را انتخاب می‌­کنند.

3. دانشگاه اکستر- مرکز مطالعات ایرانی: دانشگاه اکستر، یک دانشگاه پژوهشی دولتی در جنوب‌غربی انگلستان است. دانشگاه در سال 1955 تأسیس شد و امتیاز سلطنتی را دریافت کرد. این دانشگاه 18 هزار دانشجو دارد و یکی از 9 دانشگاه برتر انگلستان است که در سال 2007 به عنوان دانشگاه سال معرفی شد. مرکز مطالعات ایرانی دانشگاه اکستر، خود، بخشی از انستیتوی مطالعات عربی و اسلامی است. این دانشگاه، در سطح لیسانس دانشجوی زبان فارسی می­‌پذیرد.

4. مرکز شاهنامه در دانشگاه کمبریج: دانشگاه کمبریج واحدی با عنوان «مرکز شاهنامه»‌‌‌‏ در «کالج پمبروک» دارد. در این مرکز، آرشیو بزرگی از تصاویر نسخه‌های خطی شاهنامه، مربوط به سده‌های مختلف و پژوهش‌‌‌‏ها و مقالات محققان در باب شاهنامه فردوسی و سایر زمینه‌‌‌‏های فرهنگ و ادب پارسی‌‌‌‏، گردآوری شده است

مرکز شاهنامه درنظر دارد، ضمن انجام تحقیقات جدید و فعالیت در جهت معرفی این اثر ارزشمند تاریخی در سراسر جهان، کامل‌ترین آرشیو آن‌لاین از نسخه‌های خطی شاهنامه را به همراه تصاویر و نقاشی‌های هر نسخه، در دسترس کاربران اینترنت قرار دهد. هم‌‌‌‏اکنون نیز بیش از 1500 نسخه از شاهنامه‌های مختلف و تعدادی از صفحات تک‌‌‌‏برگی و1800 نقاشی و 1200 تصویر مربوط دیگر با این اثر تاریخی، بر روی وب‌سایت مرکز موجود است.

5. دانشگاه آکسفورد- کالج وادهام و مرکز مطالعات شرق شناسی: کالج وادهام از کالج‌­های دانشگاه آکسفورد، در زمینه زبان فارسی درس‌­هایی را ارائه می­‌دهد و کتابخانه خوبی هم از کتب فارسی در اختیار دارد.

6. دانشگاه دورهام- مرکز مطالعات ایرانی: مرکز «مطالعات ایرانی» به عنوان یک نهاد تحقیقاتی وابسته به موسسۀ مطالعات اسلامی و خاورمیانه در دانشگاه دورهام تأسیس شد. هدف اصلی از تأسیس این مرکز، تشویق اساتید، پژوهشگران و دانشجویان به انجام تحقیق در زمینه مطالعات ایرانی در کشور انگلستان است.

7. دانشگاه سنت اندروز در اسکاتلند -انستیتوی مطالعات ایرانی:در این مرکز در 10 سال اخیر یک برنامه ایران‌شناسی کامل راه‌اندازی شده است، زبان و ادبیات فارسی و تاریخ تدریس می‌شود و شاید بیش از بقیه به طور اختصاصی روی ایران تمرکز دارد. با این حال به نظر می­‌رسد بیشتر روی مسائل  قومی و سیاسی متمرکز باشد.

8. موسسۀ ایران شناسی بریتانیا یا BIPS : مؤسسۀ ایران شناسی بریتانیا ” BIPS” نیز از مؤسسات مشهور ایران‌شناسی بریتانیاست. این مؤسسه در سال 1976 تأسیس شد. این مؤسسه علاوه بر برگزاری هر ساله کنفرانس بزرگی درباره ایران، برای تحقیقات ایران‌شناسی به دانشجویان و محققان گرنت اعطا و مجلۀ ایران را منتشر می‌کند و حدود 400 محقق در رشته‌­های مختلف از دانشگا‌ه‌­های متفاوت عضو افتخاری آن هستند.این مؤسسه اگرچه دانشگاه نیست اما مؤسسۀ بسیار معتبری است و تقریباً با تمام افراد و دانشگاه­‌های شاخص در زمینۀ ایران­شناسی در تماس و ارتباط است.

9. کتابخانه مطالعات ایرانی: کتابخانۀ مطالعات ایرانی، در تاریخ 16 نوامبر 1991 برابر25 آبان 1370 تأسیس شد. در حال حاضر بیش از سی هزار جلد کتاب و نشریه و اسناد فرهنگی و سیاسی در محل کتابخانه برای استفادۀ فرهنگی و سیاسی نگهداری می­‌شود. بیشتر این کتاب­ها و نشریات به زبان فارسی است.

10. آکادمی مطالعات ایرانی لندن: این مرکز تحقیقاتی،که در بهار 1382 در لندن تأسیس شد، پل گفت‌و‌گوهای فلسفی و عرفانی ایران و جهان غرب است.

11. دانشگاه منچستر-بخش مطالعات خاورمیانه : (غیر فعال) از معدود دانشگاه­‌هایی است که رشتۀ مخصوص آموزش زبان فارسی به عنوان یک رشتۀ مستقل در سطح لیسانس دارد. تدریس رشتۀ مطالعات خاورمیانه، در میانۀ قرن نوزدهم در این دانشگاه شروع شده است و عمری بیش از صد و پنجاه سال دارد و بخش ایران، جایگاه ویژه‌ای از اواخر قرن نوزده در آن پیدا کرده است. آموزش زبان فارسی در بخش مطالعات خاورمیانه این دانشگاه در گذشته دایر بوده که هم اکنون به سبب مشکلات مالی، متوقف شده است. در مرکز نسخ خطی دانشگاه منچستر، بالغ بر 2000 نسخۀ خطی از انواع کتاب­‌های کلاسیک به زبان­های فارسی و عربی وجود دارد.

12. دانشگاه ادینبورگ در اسکاتلند

مدارس

فدراسیون مدارس فارسی بریتانیا:

بیش از  200هزار ایرانی در بریتانیا زندگی می‌کنند و آموزش زبان فارسی به فرزندان نسل دوم و سوم و حفظ علقه‌های فرهنگی آنان مهمترین عامل تأسیس مدارس تکمیلی فارسی بوده است که عمدتاً در یکی از روزهای پایانی هفته فعال هستند.

فدراسیون مدارس فارسی بریتانیا به عنوان رابط بین مدارس عضو با دستگاه‌­ها و ارگان­های آموزشی و دولتی مسئول در ایران و انگلستان عمل می­‌کند. این فدراسیون همچنین تجربیات و جدیدترین نظریه‌های آموزش و یادگیری زبان مادری را برای نسل‌های دوم و سوم مهاجران در مدارس تکمیلی در اختیار مؤسسات آموزشی عضو قرار می­‌دهد.

1. مدرسه اندیشه:  مدرسه اندیشه در سال 2008 در ساختمانِ کلیسا در محله «گولدرز گرین»- در شمال غرب لندن- تأسیس شد. با حدود 100 شاگرد، مدرسه آغاز به کار کرد. به مرور تعداد شاگردان افزایش پیدا کرد تا اینکه در چند سال اخیر، با وجود فراز و نشیب‌هایی که وجود داشت، به طور میانگین 70 دانش‌آموز داشته است.

2. زبانکده خرد پارسی: کلاس­ها از آمادگی تاGSCE & A-Levelشنبه­‌ها  از ساعت 11 الی 2 بعد از ظهر در شهر لندن دایر است.

3. انستیتو زبان و ادبیات فارسی: اقدام شایسته کتابخانه مطالعات ایرانی، تأسیس انستیتوی آموزش زبان و ادبیات فارسی در سال 1993 است. این مؤسسه، کار آموزش زبان فارسی در سطوح گوناگون را وجهه همت خود قرار داده و تاکنون توانسته به فارسی‌­آموزی بسیاری از افراد اقدام نماید.

4. مدرسه ایرانیان: این مدرسه یکی از مدارس باسابقه ایرانی در انگلیس است که در سال  1991 به ثبت رسیده است. هدف اصلی مدرسه، آموزش فارسی به ایرانیان، افغانستانی‌ها و تاجیک‌ها اعلام شده است.

5. مدرسه صمد بهرنگی:این مدرسه به آموزش زبان فارسی در دو سطح مقدماتی و پیشرفته می­‌پردازد. این مدرسه 32 دانش آموز در سال 2004 داشته است.

6. آموزشگاه فردوسی:این آموزشگاه از سال 1990 در دبیرستان اکتون بنیاد نهاده شده است. کلاس­ها از ساعت دوازده روزهای شنبه دایر است. در این آموزشگاه، آموزش از ابتدایی تا دانشگاه برقرار است و امتحانات با ارائه مدرک رسمیبرگزار می­‌شود.

7. مدرسه فارسی ادینبورو:  این مدرسه در محل مدرسه ابتدایی برونتزفیلد در شهر ادینبورو در روزهای شنبه هر هفته کلاس زبان فارسی دایر می‌­کند و فرزندان ایرانیان و افغان­ها و تاجیک­ها در این ساعات، به فارسی­‌آموزی اشتغال دارند.

8. مدرسه زبان فارسی رستم:رستم یک مدرسۀ مستقل و آزاد است که از 30 سال پیش در لندن به صورت رسمی کار خود را آغاز کرد. در حال حاضر بیش از 300 نفر دانش‌آموز دختر و پسر ایرانی از 3 سالگی تا 18 سالگی در مدرسه رستم به تحصیل مشغولند. بیشتر شاگردان مدرسه یا در انگلیس به دنیا آمده و در محیط انگلیسی زندگی می‌کنند و یا «دورگه» هستند.  یکی از اهداف مهم مدرسه، استحکام بخشیدن به هویت فردی و نهایتاً هویت دوفرهنگی در دانش‌آموزان است که بخشی از این مهم از طریق مطالعه، تدریس و گسترش زبان و ادبیات فارسی محقق می‌شود. علاوه بر این، تدریس تاریخ و جغرافیای ایران و انواع هنرهای ایرانی نیز جایگاهی ویژه در مدرسه دارد. به دلیل فعالیت خوب این مدرسه، امروزه به عنوان بهترین مدرسۀ فارسی آموزی انگلستان شناخته  شده و توانسته حمایت مالی بنیاد میراث ایران را نیز به خود اختصاص دهد.

9. مدرسه کانون ایران

10. مدرسه پرشین

11. مدرسه هدف لندن: این مدرسه برای دوره آمادگی یا پیش دبستانی، دوره ابتدایی، دوره GCSE کلاس برگزار می‌­کند و دانش آموزان بعد از گذراندن سال تحصیلی و موفقیت در آن، کارنامه پایه تحصیلی خود را می­‌گیرند.

12. مدرسه تربیت ایرانی:این مدرسه با هدف آموزش فارسی به دانش­‌آموزان ایرانی از سن 5 تا 16 ساله، در روزهای آخر هفته اقدام به برگزاری کلاس می­‌کند.

13. مدرسه پارسی آبردین: در سال 1389 با هدف آموزش فارسی به دانش‌­آموزان ایرانیان مقیم تأسیس شد.تعداد 29 فارسی آموز از کلاس اول تا ششم ابتدایی در این مدرسه به یادگیری زبان فارسی می‌پردازند.

14. مدرسه فارسی زبان رهپویان لندن:تعداد 85 فارسی آموز از کلاس اول تا پنجم ابتدایی در این مدرسه به یادگیری زبان فارسی می­‌پردازند.

15. مدرسۀ فارسی آکسفورد:

16. مدرسۀ فارسی حافظ شفیلد: تعداد 35 فارسی آموز از کلاس اول تا هفتم در این مدرسه به یادگیری زبان فارسی می­‌پردازند.

17. مدرسۀ فارسی ابوعلی سینا ناتینگهام: تعداد 29 فارسی آموز از کلاس اول تا سوم ابتدایی در این مدرسه به یادگیری زبان فارسی می­‌پردازند.

18. مدرسه فارسی آموزی امام رضا (ع) شهر بیرمنگام: تعداد 46فارسی آموز از کلاس اول تا ششم ابتدایی در این مدرسه به یادگیری زبان فارسی می­‌پردازند.

در انگلستان علاوه بر این مراکز‌، دانشگاه‌ها و مدارس دوره‌های آموزش آزاد نیز برگزار می‌شود که از آن جمله می‌توان به مسجد شیعیان پیتربرو و مرکز اسلامی الهدی گلاسگو اشاره کرد.

اما با وجود این پیشینه خوب آموزش زبان فارسی در انگلستان،‌ آسیب‌هایی نیز وجود دارد که از مهمترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

    1. قدیمی بودن متون درسی  و روش­های آموزش زبان فارسی در دانشگاه­ها
    2. عدم برنامه‌ریزی جهت نظام آموزشی زبان فارسی متناسب با مقاطع مختلف
    3. استفاده از زبان انگلیسی به عنوان زبان واسط در کتاب­های آموزشی
    4. عدم تجهیزات و امکانات آموزشی از جمله : امکانات سمعی و بصری در دانشگاه­ها و مدارس زبان فارسی
    5. نبود استادان بومی جوان با توجه به بازنشسته شدن استادان زبان فارسی

* برگرفته از شناخت‌نامه زبان فارسی تهیه شده توسط بنیاد سعدی